Çalışma İzni Limitleri ve Kurallar

Yüksekte çalışma, yapısı gereği çevresel koşullardan en çok etkilenen iş türlerinden biridir. Yağmur, kar, buzlanma gibi faktörlerin yanında rüzgâr, hem düşme riskini artıran hem de ekipmanın kontrolünü zorlaştıran en kritik etkenlerden biridir.

Bu nedenle profesyonel operasyonlarda, rüzgâr hızına göre çalışma izni verilip verilemeyeceği uluslararası standartlara ve iş güvenliği uygulamalarına göre değerlendirilir.

Bu rehberde, rüzgârlı havalarda yüksekte çalışma yapılır mı, hangi hızda çalışma durdurulur, Rope Access ile vinç/sepet çalışma limitleri nelerdir, yasal ve teknik sınırlar nasıl belirlenir, tüm detaylarıyla bulacaksınız.

---

1. Rüzgâr Neden Yüksekte Çalışma İçin Kritik Bir Risk Faktörüdür?

Rüzgârın oluşturduğu riskler yalnızca çalışanın dengesini kaybetmesi değildir. Rüzgâr;

• Kule ve bina cephelerinde salınımı artırır,

• Personelin ekipman kontrolünü zorlaştırır,

• Halat ve yükleri savurur,

• Çatı levhaları, izolasyon elemanları gibi malzemeleri uçurabilir,

• İplerin veya platformun yüzeye çarpmasına neden olabilir,

• Sepetli platformlarda devrilme/savrulma riski oluşturur,

• Yük kaldırma operasyonlarında tehlikeli salınım yaratır.

Bu nedenle “az rüzgâr + yükseklik” bile, kontrol dışı kazalara yol açabilir.

---

2. Rüzgâr Hızı Nasıl Ölçülür? – Beaufort ve m/s – km/h Karşılıkları

Yüksekte çalışma izinleri genellikle km/h veya m/s değerleri ile tanımlanır.
En yaygın kullanılan referanslar:

Yüksekte çalışma risk değerlendirmesinde en kritik eşik: 28–32 km/h (Beaufort 5).

---

3. Hangi Rüzgâr Hızında Yüksekte Çalışma Yapılır, Hangi Hızda Durdurulur?

Bu kriterler tüm sektörlerde aynıdır ancak kullanılan erişim yöntemine göre limit değişebilir.

Aşağıda uluslararası iş güvenliği referansları, IRATA, OSHA, EN standartları ve saha uygulamalarına göre çalışma sınırları verilmiştir.

---

3.1. Rope Access (İple Erişim) Çalışma Limitleri

✔ 0 – 20 km/h → Çalışma Güvenli

Ekipman ve halatlar stabil çalışır.

✔ 20 – 28 km/h → Kontrollü Çalışma

• Fazla çıkıntıları olan binalarda risk artar

• Yük kaldırma operasyonu yapılmaz

• Ekip lideri değerlendirir

❌ 28 – 32 km/h → Çalışma Durdurulur

IRATA ve birçok Avrupa standardında çalışma durdurma eşiği bu aralıktadır.

❌ 32 km/h üzeri → Kesinlikle Yasak

• Halat ve personel savrulma riski

• Kurtarma yapılamama riski

• Çift hatlı sistem bile rüzgâr kontrolünü sağlayamaz

Rope Access’te 30 km/h üstü rüzgârda çalışmak hayati risk taşır.

---

3.2. Çatı Üstü Çalışma Limitleri

Çatı üstünde rüzgâr etkisi zemin seviyesinden %30–40 daha fazla hissedilir.

✔ 0 – 20 km/h → Çalışma yapılabilir

✔ 20 – 25 km/h → Hafif malzemeler sabitlenir

❌ 25 – 30 km/h → Risk yüksektir, çalışma durdurulmalıdır

❌ 30 km/h üzeri → Kesinlikle yapılamaz

En büyük risk:
Çatı kaplama levhası, membran, izolasyon malzemesi uçmasıdır.

---

3.3. Sepetli Platform / Vinçli Çalışma Limitleri

Vinç üreticilerinin neredeyse tamamı çalışma üst sınırını belirtir:

✔ 0 – 20 km/h → Güvenli çalışma

❌ 28 km/h üzeri → Sepetli platform üretici talimatına göre yasak

❌ 32 km/h üzeri → Tüm vinç operasyonlarında kesinti

Platform yukarı çıktıkça rüzgâr etkisi katlanarak artar ve devrilme riski oluşabilir.

---

3.4. Yük Kaldırma (Hauling) Operasyonları

İple veya vinçle yapılan malzeme taşıma işlerinde:

❌ 20 km/h üzeri → Yük kaldırma tavsiye edilmez

Rüzgâr yükü savurur ve bina yüzeyine çarpabilir.

---

4. Rüzgâr Limitleri Neden 28–32 km/h Aralığında Belirlenmiştir?

Bu limitler ekipman, insan dengesi ve yapı etkileşimine göre belirlenmiştir:

• Halatlar yer değiştirmeye başlar

• Kule ve bina çerçeveleri daha fazla salınır

• Kask sabitleme bantları bile yetersiz kalabilir

• Ekipmanın kontrolü kaybolur

• Kurtarma manevrası yapılamaz hale gelir

Uluslararası referanslardan bazıları:

• IRATA ICOP – Çalışma sınırı rüzgâr 8–9 m/s (≈ 28–32 km/h)

• OSHA – Güçlü rüzgârda (18 mph = 29 km/h) yüksek çalışma yasaktır

• EN 1004 – Mobil platformlarda 20 km/h üzeri rüzgâr risklidir

• Platform üreticileri – 12,5 m/s (45 km/h) kesin limit

Dolayısıyla 30 km/h, “çalışmayı durdur” sinyali olarak kabul edilir.

---

5. Rüzgâr Yüksekse Çalışmaya Devam Etmek Neden Tehlikelidir?

5.1. Savrulma ve Dengeden Düşme

Küçük bir rüzgâr bile personeli yana savurabilir.

5.2. Halatların Kontrolsüz Hareket Etmesi

Halat pencere kenarına, çelik yüzeye veya mekanik ekipmanlara çarpabilir.

5.3. Yük Savrulması

Asılı bir yük (kova, alet çantası, braket vb.) çarpma kazası oluşturabilir.

5.4. Kule ve bina salınımının artması

Rüzgâr direklerde titreşim yaratır, çalışmak zorlaşır.

5.5. Sepetli platform devrilme riski

Üreticiler bu riski önlemek için çalışma limitlerini çok net belirler.

---

6. Rüzgâr Sınırı Yaklaştığında Takip Edilmesi Gereken 10 Kritik Kural

Dünyadaki profesyonel ekiplerin kullandığı prosedürler:

1) Çalışma başlamadan rüzgâr ölçer ile hız ölçülür.

Tahmine göre değil, anemometre ile gerçek hız alınmalıdır.

2) Çalışma boyunca her 30 dakikada bir ölçüm yenilenir.

3) Çatı kenarı ve boşluklarda rüzgâr etkisi her zaman %30 daha fazladır.

4) Rüzgâr kilit noktalarda ani esintiler (gust) olarak yükselir.

Limit 25 km/h olsa bile ani 40 km/h rüzgâr oluşabilir.

5) Malzemeler mutlaka bağlanır.

Düşen obje kazaları rüzgârda daha sık yaşanır.

6) Yük taşıma işlemleri düşük rüzgârlarda bile sınırlandırılır.

7) Personel sayısı azaltılabilir, daha kontrollü çalışma sağlanır.

8) Operasyon lideri (Rope Access L3 veya iş güvenliği uzmanı) son kararı verir.

9) Rüzgâr yükselmeye başlarsa, çalışma güvenli noktaya çekilerek durdurulur.

10) Kurtarma planı rüzgârlı senaryolara göre güncellenmiş olmalıdır.

---

7. Çalışma Yasağı İlan Edilmesi Gereken Durumlar

Rüzgâr 30 km/h seviyesine çıkmamış olsa bile bazı koşullarda çalışma kesinlikle yasaklanmalıdır:

• Çatıda gevşek kaplama / sac levha varsa

• Yük kaldırma planlanıyorsa

• Kule/direk salınımı artmışsa

• Halat yüzeye çarpıyorsa

• Pencere / cephe elemanları gevşekse

• Fırtına uyarısı varsa

• Personel dengesini korumakta zorlanıyorsa

Unutulmaması gereken nokta:
Standartlar “üst limit” koyar, ancak ekip lideri daha erken durdurabilir.

---

8. Rüzgâr Durunca Çalışmaya Devam Etmek İçin Gereken Şartlar

• Rüzgâr hızı yeniden <20 km/h seviyesine inmeli

• Tüm ekipman kontrol edilmeli

• Halatlar zarar görmüşse yenilenmeli

• Kurtarma planı tekrar gözden geçirilmeli

• Yeni başlangıç ölçümü yapılmalı

• Ekip lideri onay vermeli

---

9. Rüzgârlı Havada Çalışmaya Alternatif Çözümler

Bazı projelerde iş durdurmak zorunda kalmadan şu yöntemlerle planlama değiştirilebilir:

✔ Binanın korunaklı tarafında çalışma

✔ Kapalı alana alınabilecek işler

✔ Rüzgâr kesici bariyer kullanımı (uygun projelerde)

✔ Yük kaldırmayı başka bir güne erteleme

✔ Sahada sadece ölçüm/denetim çalışması yapma

Profesyonel ekipler, rüzgârlı günlerde mutlaka alternatif plan bulundurur.

---

 Rüzgâr, Yüksekte Çalışmada En Kesin Durdurucu Faktörlerden biridir

Rüzgâr limitleri “öneri” değil, hayati güvenlik sınırlarıdır.

Bu nedenle:

• Rope Access için 28–32 km/h

• Sepetli platform için 28 km/h

• Çatı üstü için 25–30 km/h

üstü rüzgârlarda çalışma kesinlikle yasaktır.

Kural basittir:

“Eğer rüzgâr ekipmanı veya personeli kontrol edilemez hale getiriyorsa, çalışma durmalıdır.”

Bu sınırların altında bile ekibin tecrübesi ve liderin kararı hayati önem taşır.